Modernizacja wsi

Polska wieś od momentu wejścia do struktur unijnych przebyła długą drogę. Dotacje, nowe trendy w rolnictwie i coraz to nowsze problemy z jakimi przychodzi się mierzyć, z dnia na dzień mają swoje odzwierciedlenie w potrzebie modernizacji, o której dyskutowano na panelu poświęconemu zagadnieniu „Jaka modernizacja obszarów wiejskich?”.

Istotę modernizacji obszarów wiejskich celnie scharakteryzowała dr Barbara Fedyszak-Radziejowska. Jej zdaniem „Polska wieś przez Brukselę do Polski wróciła”. Jednocześnie wielokrotnie padało pytanie, czym jest modernizacja. Czy modernizacja występuje tylko w gospodarstwie powyżej 500 ha, czy również w gospodarstwie agroturystycznym? Odpowiedź jest jednoznaczna – modernizacja obejmuje i powinna obejmować wszelkie aspekty działalności na obszarach wiejskich.

Pokrótce scharakteryzowano obecną sytuację nie tylko w polskim, ale i światowym rolnictwie. Dr Dominika Milczarek-Andrzejewska z Uniwersytetu Warszawskiego zwróciła uwagę na wzrost popytu na produkty żywnościowe, deficyt paliw konwencjonalnych, globalne ocieplenie oraz znaczącą liberalizację handlu produktami żywnościowymi. Ważnym aspektem mającym duży wpływ na modernizację i funkcjonowaniem rolnictwa, ma nie tylko - „dramatyczny wzrost cen” - jak zauważyła, ale także presja wywierana na zwiększenie konkurencyjności w sektorze rolno-spożywczym.

Obecne miejsce polskiego rolnictwa, a co za tym idzie wszelkich obszarów wiejskich, opisał dr Waldemar Guba z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zauważył on, że obecne miejsce polska wieś zawdzięcza nie tylko unijnym dopłatom, ale przede wszystkim - jak zaznaczył „dzięki udziałowi w jednolitym rynku europejskim”. Mimo iż ceny produktów rolnych wzrosły o prawie 70 procent, w kilku ostatnich latach, to rolnictwo będzie i jest wstanie wykorzystywać potencjał intensyfikacji produkcji.

Interesującą kwestię poruszył Lesław Kuzaj z GE International S.A. Zwrócił uwagę na bardzo ważny aspekt, jakim jest produkcja energii odnawialnej będącej alternatywą dla rosnących w ostatnich czasach cen energii elektrycznej i paliw kopalnych. Obecnie w Polsce trwa dyskusja na temat biogazu, który mógłby być produkowany na wyższą saklę, tak jak ma to miejsce m.in. w Niemczech czy na Węgrzech. Do produkcji gazu oraz nawozu można wykorzystać nie tylko odpady żywnościowe, ale także wszelkie nieczystości i rośliny przemysłowe. Tak produkowany biogaz wykorzystywany byłby do silników gazowych oraz do wytwarzania pary i energii elektrycznej. Jak zaznaczono „rozwiązanie to byłoby łatwo dostępne na polskiej wsi, jednocześnie będącą inwestycją niskiego szczebla” - zauważył Kuzaj. Jednak, aby tak się stało, musiałby w Polsce powstać specjalny rządowy program, niwelujący bariery prawne i wszelkie taryfy. Kwestia produkcji biogazu wydała się jedną z najbardziej interesujących kwestii poruszonych na panelu.

Pozostałe kwestie odniosły się do funkcjonowania wsi jako obszaru, na którym żyją nie tylko osoby związane z pracą w rolnictwie. To właśnie dla takich osób, zdaniem dr Wacława Idziaka z Fundacji Wspomagania Wsi należałoby „wymyślić na nowo wieś i jej funkcje, dać nowa energię”. Za tym idzie bardzo ważna zmiana mentalności i jak to określił – „samorozpędzającej” się społeczności. Z tego wynika, że wieś nie powinna kojarzyć się tylko z czysto pojętą produkcją rolną, ale także – to jest celem – gospodarstwem edukującym, terapeutycznym, przemysłowym i kulturalnym. Powinna ona przejmować funkcje miast, szczególnie w tych aspektach, w których miasto staje się nieudolne. Ważne są tutaj trzy kwestie „Edukacja – Emocje – Twórczość”. Trzeba przyznać, że wizja tego programu brzmi interesująco, ale brakuje w nim konkretów i wizji. Tym bardziej, jak słusznie powiedziano, iż są wsie, na których nic nie ma. Trzeba tutaj użyć myślenia, czego uczy metafora żonglerki, gdzie może się udać, ale może też być śmiesznie.

Dr Piotr Łysoń przekonywał, że obszary wiejskie nie są jedynie pustą przestrzenią pomiędzy metropoliami oraz że pojęcia „rolnictwo” i „obszary wiejskie” nie są tożsame. Wskazywał na potrzebę kompleksowych rozwiązań w zakresie uatrakcyjnienia obszarów wiejskich jako miejsca zamieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej, a także na konieczność stworzenia warunków do znalezienia miejsc pracy przez mieszkańców obszarów wiejskich poza rolnictwem w związku z prognozowanym w Strategii Rozwoju Kraju spadkiem zatrudnienia w rolnictwie. Podkreślił, że obok rozwoju przedsiębiorczości na wsi należy zwiększyć wahadłową mobilność przestrzenną mieszkańców obszarów wiejskich i zrealizować plany poprawy dostępności Internetu na wsi. Uelastycznienie rynku pracy i umożliwienie w szerszym zakresie mieszkańcom obszarów wiejskich skorzystania, bez zmiany miejsca zamieszkania, z rynków pracy w centrach rozwoju byłoby korzystne nie tylko dla mieszkańców wsi i małych miast, ale także dla pracodawców w dużych miastach, którzy obecnie często bezskutecznie poszukują pracowników. Konieczna jest właściwa koordynacja instrumentów z różnych programów operacyjnych, aby np. krajową inwestycję modernizacji linii kolejowej Warszawa-Gdynia wykorzystać także do skomunikowania, poprzez szybką kolej i węzły przesiadkowe, północnego Mazowsza z Warszawą.

W panelu uczestniczyli:

• Dr Dominika Milczarek-Andrzejewska – Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego;
• Dr Waldemar Guba – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi;
• Dr Barbara Fedyszak-Radziejowska – Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa;
• Lesław Kuzaj – GE International S.A. Oddział w Polsce;
• Dr Wacław Idziak – Fundacja Wspomagania Wsi;
• Dr Piotr Łysoń – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi;
• Urszula Budzich-Szukała – Forum Aktywizacjii Obszarów Wiejskich

Panel prowadziła:

• Prof. dr hab. Izabella Bukraba-Rylska - Instytut Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego