Moderatorem sesji był prof. Janusz Zaleski z Politechniki Wrocławskiej. W swoim wprowadzeniu zwrócił on uwagę, iż pomimo wielu sukcesów budowy w Polsce dużych, względnie samodzielnych regionów, działania na rzecz uczynienia z nich motorów modernizacji i rozwoju powinny być jeszcze kontynuowane w wielu płaszczyznach. W szczególności, wspomniał on o niedostatecznej decentralizacji finansów publicznych w Polsce, napięciach pomiędzy administracją samorządową i rządową jakie generuje obecny ustrój województw, deficycie partnerstwa, silnym upolitycznieniu administracji publicznej, problemach z koordynacją polityki regionalnej  na poziomie województwa a także ambicjach centralizacyjnych władz regionalnych. Profesor Zalewski uznał, iż problemy te są na tyle znaczące, iż pora mówić obecnie nie tyle o konieczności „dokończenia reformy samorządowej”, ale raczej o potrzebie „reformy samorządowej nowej generacji”. Byłaby ona oparta na paradygmacie „multi-level-governance”, szerokiej współpracy instytucji na rzecz obywateli postrzeganych jako interesariuszy a nie petentów.

Pierwszym z występujących panelistów był  Janusz Sepioł, Senator RP, były Marszałek Województwa Małopolskiego.  Zwrócił on uwagę, że reforma samorządowa tworząca 16 nowych województw narzuciła pewien model rozwoju, którego założenia nie są jeszcze powszechnie podzielane. Chodzi tu przede wszystkim o traktowanie wymiaru regionalnego jako płaszczyzny konkurencji i rywalizacji. Konieczne jest więc, w przekonaniu senatora Sepioła, uzyskanie politycznego przyzwolenia na wzrost różnic regionalnych, a jednocześnie scalenie w województwach odpowiedzialności politycznej, podniesienie poziomu integracji wewnątrz-regionalnej i ogólnie zwiększenie ich „politycznego ciężaru”. Panelista postulował jednocześnie wprowadzenie reformy ustroju województw, na czele ze zmianą nazw niektórych ich instytucji, w tym zastąpieniem „sejmików” „sejmami regionalnym”, posłowie do których wybieraliby byli w ramach ordynacji mieszanej. W jego przekonaniu województwa już dziś przygotowywać się powinny do czekającego je momentu przejścia od okresu dominacji polityk spójnościowych do okresu dominacji polityki konkurencyjności. Wiązać powinna się tym reforma systemu dystrybucji środków unijnych zastępująca arbitralne rozdawnictwo oparte o swoistą „listę życzeń”, skoordynowanymi projektami sieciowymi a także większe powiązanie szkół wyższych z regionami (w szczególności nadanie regionom roli organów założycielskich szkół wyższych).

Władysław Husejko, Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego  postulował intensyfikację działań na rzecz przeobrażania społeczności regionalnych ze wspólnot interesów we wspólnoty celów. Zwracał także uwagę, na rosnącą liczbę zadań za jakie odpowiadać musi samorząd wojewódzki. Ich mnogość powoduje, że coraz trudniejsze jest zarządzanie województwem, gdyż większość czasu i środków pochłania zwykłe administrowanie. Rozwiązaniem tego problemu może być przeniesienie części kompetencji władz wojewódzkich do powiatów. Pozwoliłoby to na zwiększenie roli prac nad wojewódzką strategią rozwoju, która powinna być głównym przedmiotem zainteresowania władza samorządowych. Marszałek Husejko zwracał także uwagę, że biorąc pod uwagę odpowiedzialność władz wojewódzkich za rynek pracy, uzasadnione byłoby zwiększenie ich wpływu za działanie szkolnictwa na terenie regionu. Konieczna jest także wg niego rozbudowa systemu monitorowania jak również prognozowania sytuacji społeczno-gospodarczej na poziomie zarówno wojewódzkim, powiatowymi jak i lokalnym (obejmującego foresight i benchmarking). Jest to narzędzie niezbędne dla władz regionalnych do prowadzenia przez nie adekwatnej polityki rozwoju.

Kolejny panelista – Paweł Adamowicz, Prezydent Gdańska i Prezes Zarządu Unii Metropolii Polskich, zarysował wizję metropolii jako głównych ośrodków wzrostu w kraju, węzłów wytwarzających większą część PKB, miejsc gdzie spotyka się wiedza, włada i biznes oraz okien kraju na świat. Prezydent Adamowicz uznał iż metropolizacja, a więc wzmocnienie najsilniejszych ośrodków metropolitalnych, powinna stać się kluczowym elementem polityki regionalnej w przyszłości. Jednym z jej narzędzi stać by się mogły nowe wielkie „powiaty metropolitalne”, których powstanie wiązało by się jednocześnie ze zmniejszeniem liczby powiatów z 379 do 249. Panelista zwracał jednocześnie uwagę na rolę ośrodków miejskich niższego rzędu, a także województw, które odpowiedzialne muszą pozostawać za wspieranie rozproszonego układu osadniczego. Sejmiki wojewódzkie, w przekonaniu prezydenta Adamowicza, pozostawać będą zawsze miejscami ścierania się interesów metropolitalnych i regionalnych, a napięcie pomiędzy nimi będzie rosło ponieważ wzmocnieniu roli metropolii towarzyszyć będzie niezmiennie fakt, iż większość miejsc w sejmikach zajmować będą posłowie nie-metropolitalni.

Profesor Iwona Sagan z Instytutu Geografii Uniwersytetu Gdańskiego zwróciła uwagę iż jesteśmy świadkami rosnącego znaczenia układów regionalnych, które wzmocniły nie tylko polskie reformy, ale dowartościowywane zostały także przez takie procesy jak globalizacja czy polityki agend Unii Europejskiej. W przekonaniu panelistki ciągle jednak stoi przez nami zadanie przekształcenia województw jako bytów administracyjnych w realnie istniejące spójne organizmy regionalne. Jego realizacja musi być powiązana z takimi działaniami jak długotrwałe wysiłki na rzecz budowy tożsamości regionalnej. Jednoczesne, w jej przekonaniu, konieczne jest ciągłe wzmacnianie władz samorządowych i rozszerzanie roli wojewodów poza wąską funkcje strażników realizacji interesów centralnych. Profesor Sagan zwróciła także uwagę na konieczność przechodzenia do nowych metod zarządzania regionami, w szczególności w ramach modelu współzarządania (governance). Charakteryzować się one powinny koalicyjnym charakterem, wykorzystywaniem partnerstwa prywatno-publicznego, wielo-ośrodkową sieciowością zarządzania (zarówno w wymiarze horyzontalnym jak i wertykalnym) czy też katalizująco-kontrolującą rolą społeczeństwa obywatelskiego wytwarzającego częściowo samodzielnie mechanizmy władzy. Panelistka wyraziła także pogląd, poparty następnie przez kilku następnych mówców, iż zgodnie z prezydentem Adamowiczem uznaje one metropolie za główne silniki modernizacji kraju, ale pamiętać należy, że poradzić sobie one mogą w swym rozwoju nawet bez własnych regionów, podczas gdy regiony owe, porzucone przez swe metropolie już nie zdołają rozwijać się samodzielnie.

Profesor Marek Szczepański z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Śląskiego kontynuował w swoim wystąpieniu rozważania na temat roli metropolii. W jego przekonaniu w Polsce wyróżnić możemy dziś dwa wielkie regiony metropolitalne. Pierwszym jest ośrodek warszawsko-łódzki, który nazwać można „Łodziawą”. Drugi z układów metropolitalnych prof. Szczepański nazywa „Krakowicami”, a jego granice rysuje od Krakowa po Wrocław z uwzględnieniem aglomeracji górnośląskiej, Opola a także czeskiej Ostrawy, która po otwarciu granic w ramach umowy Schengen, staje się elementem omawianej sieci metropolitalnej. Z drugiej jednak strony panelista wskazał, że w ramach obecnego układu podziału wojewódzkiego budowa spójności kulturowej będzie bardzo trudna. W ramach województwa śląskiego brak bowiem poczucia wspólnoty regionalnej pomiędzy jego częścią historycznie śląska, a pozostałymi, w szczególności regionem częstochowskim. Profesor Szczepański uznał jednak, że niezależnie od tych problemów, konieczne jest wzmacnianie regionów, w szczególności poprzez autonomizację ich systemów politycznych i finansowych, choć postulaty te nie powinny naruszać zasady unitarności państwa polskiego. Jego zasadniczym postulatem była mobilizacja społeczna, polityczna i kulturowa na rzecz budowy „nowego komunitaryzmu”. Przedstawił on w związku z tym propozycję „dekalogu budowy wspólnoty regionalnej” obejmującego następujące wymiary: budowę wspólnoty interesu i celu, wspólnoty zagrożenia, strachu czy rozstrzęsienia, wspólnoty nadziei, wspólnoty porażki, wspólnoty radości i zabawy, wspólnoty sukcesu (np. radości z przestrzeni publicznej), wspólnoty modlitwy (z której wynikać mogą postulaty korekt granic Kurii), wspólnoty pasji, wspólnoty historii (w tym raju utraconego), wspólnoty sieci, w szczególności infrastrukturalnej oraz tej budowanej przez regionalne środki przekazu.

Debatę skomentował red. Andrzej Godlewski  dziennika POLSKA The Times. Wyraził on m.in. obawę o to by relację regionalno-lokalne, w szczególności w związku z postulowanym przez panelistów wzmocnieniem roli ośrodków regionalnych i metropolitalnych, nie nabrały charakteru klientystycznego. Zastanawiał się także nad tym czy wzmacnianie ośrodków najsilniejszych jest optymalną receptą na rozwój i apelował o docenienie osiągnięć regionów uważanych często za peryferyjne, jak na przykład Podkarpacie. Red. Godlewski ubolewał także, że w debacie nie wzięli udziału przedsiębiorcy, a politykom mówiącym o konieczności zwiększenia roli przywództwa na poziomie regionalnym, zasugerował by postulaty te głośniej przedstawiali na wewnątrz-partyjnych forach.

W otwartej dyskusji wzięło udział 9 osób. Pały w niej m.in. postulaty o powiązanie debaty regionalnej z dyskusją na temat wzmocnienia kapitału społecznego jaka toczyła się na forum plenarnym Kongresu. Włodzimierz Puzyna z Wyższej Szkoły Administracji Publicznej w Szczecinie sugerował w szczególności by strategie rozwoju regionalnego oceniać również pod katem ich wkładu w tworzenie kapitału społecznego, kultury współpracy, partnerstwa itp. Grzegorz Kostrzewa-Zorbas, radny Sejmiku Województwa Mazowieckiego, zwrócił uwagę, że stanowisko Platformy Obywatelskiej w sprawie reformy regionalnej pozostaje niezmienne i obejmuje rozszerzenie gminnego modelu zarządzania i wyłaniania reprezentacji na poziom powiatowy i wojewódzki oraz przekształcenie województwa z jednostki samorządowo-rządowej w podmiot w pełni samorządowy, choć bez quasi-federalnej nomenklatury. Zbigniew Olesiński z Akademii Finansów w Warszawie postulował także by w rozważaniach nad rozwojem regionalnym odwoływać się rozwiązań uwzględniających synergiczne działanie procesów rywalizacji i współpracy, w szczególności w ujęciu w jakim przedstawił je Michael Porter.

Na zakończenie sesji o dyskusji odniosła się jako przedstawiciel władz Hanna Jahns, Sekretarz Stanu Minister Rozwoju Regionalnego. Zadeklarowała ona iż Ministerstwo podziela znaczną część postulatów i sugestii zgłaszanych przez panelistów, co więcej, są one już często obecnie uwzględnione w dokumentach (m.in. krajowej strategii rozwoju regionalnego) dostępnych na stronach internetowych resortu. Minister Jahns wyraziła  w szczególności swoje poparcie dla orientacji na filozofię multi-level governance, dla budowy sieci partnerstwa oraz zmiany na bardziej sieciowy systemu dystrybucji środków unijnych, rozbudowy systemów monitoringu i prognozowania rozwoju regionalnego i lojalnego, łączenia konkurencyjności z kooperacją, budowy spójności poprzez konkurencyjność, wspierania rozwoju metropolii i terytorializacji polityk sektorowych. Zwróciła jednocześnie uwagę, że wiele z tych postulatów nie jest możliwe do natychmiastowej realizacji, ich wrażanie będzie nierzadko procesami długotrwałym, które jednak będą zasadniczo przez Ministerstwo wspierane.

Opracowanie materiału: dr hab.Tomasz Zarycki